මුල් පිටුව පිහිටීම් තිස්සමහාරාම සඳගිරි මහාසෑය හා විහාර භූමිය

තිස්සමහාරාම සඳගිරි මහාසෑය හා විහාර භූමිය

තිස්සමහාරාම වැවට නැ‍ගෙනහිරින් සැතපුමක පමණ දුරින් සඳගිරි මහාසෑය පිහිටා ඇති අතර තිස්සමහාරාම ප්‍රාදේශීය ‍ලේකම් ‍කොට්ඨාසයට අයත් වේ.

සඳගිරිය ස්තූපය ‍රෝහණ‍යේ මහානාග රජු‍ගේ නිර්මාණයක් ‍හෝ කාවන්තිස්ස රාජ්‍යය සමයේ දී කළ බවට පිළිගැ‍නේ. වංශකථා සාධක අනුව I වන විජයබාහු රජු (ක්‍රි.ව. 1055 – 1110) සඳගිරි විහාරය ‍හෙවත් චන්දන විහාර ස්තූපය ප්‍රතිසංස්කරණය කර වූ බව පැහැදිළි ය. ක්‍රි.ව. 2 වන සියව‍සේ ශ්‍රී මහා ‍‍‍බෝධි ‍රෝපණ උත්සව‍යේ දී ලද අෂ්ටඵල බෝධීන්ගෙන් එක් ශාඛාවක් චන්දන ග්‍රාම‍යේ ‍රෝපණය කළ බව කියැ‍වේ. මෑතක දී කරන ලද සඳගිරිය කැණීම්වලදී විශාල ‍බෝධිඝරයක් හඳුනා‍ගෙන ඇති අතර ‍පෙර කී ‍බෝධි වෘක්ෂය රෝපණය කළ ‍බෝධිඝර ‍මෙය විය හැකි බවට ද මත ඉදිරිපත් වී  ඇත. ‍මෙම බෝධිඝරයට සමීපව පිළිම‍ගෙයක සාධක ද නිශ්චිතව ම හඳුනා ගැනීමට අසීරු නටඹුන් ගොඩැලි කිහිපයක සාධක ද‍ වේ. ‍මෙකී විහාරයට ආසන්න ව අටපට්ටම් ශිලා ස්ථම්භයක භතිකාභය රජු‍ගේ පුතෙකු‍ගේ හා වසභ රජුට අයත් ‍ලේඛන වේ. එම ‍ලේඛන අනුව, දුරතිසා වැ‍වේ අය බදු ද අබගමක වැව ද පතිගම කුඹුරු ද විහාර පූ‍ජෝත්සවයට පූජා කළ බව සඳහන් වේ.